گفتگوی جدید

صفات ذات تی خداوند

در کلام اسلامی و فلسفه، صفات خداوند به دو دسته کلی تقسیم می‌شوند: **صفات ذات (صفات ذاتی)** و **صفات فعل (صفات فعلی)**. ### تعریف صفات ذات صفات ذات، صفاتی هستند که برای انتزاع و اثبات آن‌ها برای خداوند، نیاز به فرض و خلق موجودی دیگر نیست؛ یعنی ذات پاک خداوند، مستقل از وجودِ جهان و مخلوقات، متصف به این صفات است. همچنین سلب این صفات از خداوند محال است. مهم‌ترین صفات ثبوتیه ذات عبارت‌اند از: 1. **حیات (زنده بودن):** خداوند حیّ است؛ یعنی دارای ادراک و فاعلیت بوده و ذاتش منشأ اثر و شعور است و مرگ و فنا در او راه ندارد. 2. **علم (دانا بودن):** خداوند به تمام امور، از ازل تا ابد، به ذات خود و به همه آفریده‌ها (آشکار و نهان) علم حضوری و مطلق دارد. 3. **قدرت (توانا بودن):** خداوند قادر مطلق است و توانایی انجام هر امر ممکنی را بر اساس اراده و حکمت خویش دارد، بدون هیچ‌گونه عجز و ناتوانی. 4. **سمیع و بصیر (شنوا و بینا بودن):** در نظر متکلمان امامیه و بسیاری از حکما، شنوایی و بینایی خداوند به همان «علم مطلق» او نسبت به شنیدنی‌ها و دیدنی‌ها بازمی‌گردد، نه از طریق اعضا و اندام‌های مادی. 5. **اراده:** برخی متکلمان اراده را نیز از صفات ذات (به معنای عدم کراهت یا علم به مصلحت) دانسته‌اند، گرچه بسیاری از فلاسفه اراده انشایی و فعلی را صفت فعل می‌شمارند. 6. **ازلیت و ابدیت (سرمدی بودن):** خداوند آغازی ندارد (قدیم و ازلی) و پایانی نخواهد داشت (باقی و ابدی). --- ### تفاوت صفات ذات با صفات فعل * **صفات فعل:** صفاتی هستند که از رابطه ذات خداوند با آفریدگان انتزاع می‌شوند و قبل از خلق جهان محقق نبودند؛ مانند **خالقیت (آفرینندگی)**، **رازقیت (روزی‌بخشی)**، **مغفرت (آمرزش)** و **عدل**. برای مثال، تا زمانی که مخلوقی نباشد، روزی دادن یا بخشش معنا پیدا نمی‌کند. * **عینیت صفات ذات با ذات:** بر اساس مکتب حکمت و مکتب اهل‌بیت (ع)، صفات ذات خداوند زائد بر ذات او نیستند؛ یعنی علم و قدرت و حیات او عین ذات او هستند، نه اموری افزوده بر ذات، تا مستلزم تعدد یا تجزیه در ذات باری‌تعالی نگردد (توحید صفاتی).