گفتگوی جدید

دینی‌دهم‌انسانی‌‌سوالات‌ریز‌و‌درشت‌‌درس‌۱

درس اول دین و زندگی ۱ پایه دهم (انسانی و تجربی/ریاضی مشترک با عنوان **«هدف زندگی»**) یکی از پایه‌ای‌ترین درس‌های این کتاب است. در ادامه مجموعه کاملی از سوالات ریز، درشت، مفهومی و امتحانی این درس همراه با پاسخ آورده شده است: --- ### ۱. سوالات تعریفی و مفهومی (درشت) **سوال ۱: چرا انسان‌ها در انتخاب هدف‌ها دچار اختلاف و تفاوت می‌شوند؟** * **پاسخ:** ریشه این تفاوت‌ها در «نوع شناخت و نگرش» انسان به خود و جهان است. کسی که خود و جایگاهش در هستی را بشناسد، اهدافی متناسب با حقیقت وجودی خود انتخاب می‌کند؛ اما کسی که فقط نیازهای مادی را ببیند، هدف‌های محدود و گذرا را برمی‌گزیند. **سوال ۲: انواع هدف‌ها از نظر ماندگاری و ارزش کدام‌اند؟ مقایسه کنید.** * **پاسخ:** 1. **هدف‌های پایان‌پذیر (مادی و دنیوی):** با رسیدن به آن‌ها، اشتیاق پایان می‌یابد یا با مرگ تمام می‌شوند (مانند ثروت، شهرت، سلامت جسم). این‌ها ارزش ذاتی ندارند بلکه ابزارند. 2. **هدف‌های پایان‌ناپذیر (بزرگ و جاودانه):** هرگز کهنه نمی‌شوند، رضایت عمیق قلبی به همراه دارند و فراتر از حیات دنیوی ادامه می‌یابند (مانند تقرب به خدا، کسب فضایل اخلاقی). **سوال ۳: منظور از «هدف اصلی» چیست و چرا تقرب به خدا تنها هدف اصلی شایسته انسان است؟** * **پاسخ:** هدف اصلی هدفی است که همه اهداف دیگر در راستای آن معنا پیدا می‌کنند و تمام ظرفیت‌های بی‌پایان روح انسان را پاسخ می‌دهد. خدا چون کمال مطلق و بی‌نهایت است، تقرب به او تنها هدفی است که انسان را متوقف یا سرخورده نمی‌کند. **سوال ۴: جایگاه اهداف مادی و دنیوی در زندگی یک فرد مؤمن چیست؟ آیا باید آن‌ها را ترک کرد؟** * **پاسخ:** خیر؛ اهداف دنیوی اگر در مسیر تقرب به خدا قرار گیرند، مقدس می‌شوند. آن‌ها وسیله (مقدمه) برای رسیدن به هدف برتر و ساختن زندگی آخرت هستند. اسلام دنیا را مزرعه آخرت می‌داند نه هدفی مستقل و نهایی. --- ### ۲. سوالات ریز و جاخالی / صحیح و غلط **سوال ۵: عبارت‌های زیر را با کلمات مناسب کامل کنید:** 1. منشأ تفاوت انسان‌ها در اهداف، ناشی از تفاوت در ................ آن‌هاست. *(نوع نگرش و شناخت)* 2. هدف‌های دنیوی تا زمانی ارزش دارند که ................ برای هدف اصلی باشند. *(وسیله / مقدمه)* 3. پیام اصلی شعر سعدی («رسد آدمی به جایی که به جز خدا نبیند...») اشاره به ................ دارد. *(کرامت و نهایت کمال انسان / تقرب به خداوند)* **سوال ۶: صحیح یا غلط بودن را مشخص کنید:** 1. بهره‌مندی از زیبایی‌ها و امکانات مادی دنیا ذاتاً مانع تقرب به خداست. *(غلط)* 2. انسان تنها موجودی است که خود باید هدف نهایی‌اش را انتخاب کند. *(صحیح)* 3. انتخاب هدف‌های مادی کوچک به دلیل نقص در خلقت انسان است. *(غلط - به دلیل نقص در بینش و شناخت است)* --- ### ۳. سوالات تدبر، اندیشه و تحقیق (امتحانی نهایی) **سوال ۷: از آیه شریفه «وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلاَّ لِیَعْبُدُونِ» چه پیامی دریافت می‌شود؟** * **پاسخ:** فلسفه و هدف نهایی از آفرینش جن و انس، «عبودیت و بندگی خدا» است که بندگی خدا همان راه رسیدن به کمال و تقرب الهی است. **سوال ۸: چرا انتخاب هدف در زندگی ضرورت دارد؟** * **پاسخ:** * جهت‌دهنده به تمام رفتارها و برنامه‌ریزی‌هاست. * مانع از سردرگمی، پوچی و اتلاف عمر می‌شود. * میزان تلاش و انگیزه انسان بر اساس بزرگی هدف شکل می‌گیرد. **سوال ۹: ویژگی‌های هدفی که پاسخگوی نیازهای واقعی روح انسان باشد چیست؟** * **پاسخ:** 1. جاودان و پایان‌ناپذیر باشد. 2. متناسب با ظرفیت بی‌نهایت طلب روح انسان باشد. 3. جامع باشد (اهداف فرعی و مادی را هم در جهتی معنادار به خدمت بگیرد). --- اگر برای آزمون تستی آماده می‌شوی یا برای درس‌های بعدی (درس ۲ به بعد) هم نمونه سوال تحلیلی و تستی نیاز داری، بگو تا برایت آماده کنم.

‌دینی‌دهم‌انسانی‌‌سوالات‌درس‌۱

برای آمادگی کامل در امتحان‌های کلاسی و نهایی، سوالات **درس اول دین و زندگی دهم انسانی («هدف زندگی»)** را به تفکیک قالب‌های استاندارد امتحانی به همراه پاسخ دقیق آماده کرده‌ام: --- ### بخش اول: سوالات تشریحی و مفهومی (نمره بالا) **۱. چرا انسان‌ها در انتخاب هدف‌های زندگی با یکدیگر تفاوت دارند؟** * **پاسخ:** ریشه اصلی تفاوت در اهداف، ناشی از **تفاوت در نوع شناخت و بینش انسان‌ها نسبت به خود و جهان** است. هرکس به اندازه‌ای که حقیقت وجودی خود و ارزش هستی را می‌شناسد، هدف برمی‌گزیند. **۲. هدف‌های انسان از نظر ارزش و ماندگاری به چند دسته تقسیم می‌شوند؟ توضیح دهید.** * **پاسخ:** * **هدف‌های مادی (پایان‌پذیر / فرعی):** این اهداف تا زمانی که به آن‌ها نرسیده‌ایم جذابند و پس از رسیدن، اشتیاق اولیه از بین می‌رود یا با مرگ پایان می‌یابند (مانند ثروت، مقام، سلامتی). * **هدف‌های معنوی و برتر (پایان‌ناپذیر / اصلی):** کهنه نمی‌شوند، رضایت حقیقی و پایدار به روح می‌دهند و با مرگ متوقف نمی‌شوند (مانند تقرب به خداوند و کسب فضایل اخلاقی). **۳. چرا «تقرب به خداوند» تنها هدف اصلی و نهایی شایسته انسان است؟** * **پاسخ:** چون انسان فطرتاً موجودی «بی‌نهایت‌طلب» و خواهان کمال مطلق است؛ بنابراین تنها رسيدن به مبدأ بی‌نهایت (خداوند) است که می‌تواند عطش روح او را پاسخ دهد و مانع پوچی و ایستایی او شود. **۴. جایگاه نعمت‌ها و اهداف دنیوی در زندگی انسان مؤمن چیست؟** * **پاسخ:** اهداف مادی به خودیِ خود بد نیستند، بلکه **وسیله و مقدمه‌ای** برای رسیدن به هدف برتر (قرب الهی) هستند. دنیا مزرعه آخرت است و استفاده درست از امکانات دنیوی برای خدمت و اطاعت خدا، خود عبادت محسوب می‌شود. --- ### بخش دوم: پیام آیات و احادیث (مهم‌ترین بخش امتحان نهایی) **۵. آیه شریفه «وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلاَّ لِیَعْبُدُونِ» بیانگر چیست؟** * **پاسخ:** فلسفه و هدف از خلقت جن و انس، **عبادت و بندگی خداوند** است (و بندگی خدا، مسیر رسیدن به کمال و تقرب الهی است). **۶. از آیه شریفه «مَن کانَ یُریدُ حَرثَ الآخِرَةِ نَزِد لَهُ فی حَرثِهِ وَ مَن کانَ یُریدُ حَرثَ الدُّنیا نُؤتِهِ مِنها وَ ما لَهُ فِی الآخِرَةِ مِن نَصیبٍ» چه نتیجه‌ای گرفته می‌شود؟** * **پاسخ:** هرکس هدفش آخرت باشد، خدا هم به او اجر آخرت و هم بهره دنیا می‌دهد؛ اما کسی که فقط دنیا را بخواهد، بخشی از دنیا به او داده می‌شود ولی در آخرت هیچ بهره‌ای نخواهد داشت. --- ### بخش سوم: سوالات کوتاه، جای‌خالی و ص/غ **۷. جاهای خالی را پر کنید:** 1. منشأ تفاوت انسان‌ها در انتخاب هدف، تفاوت در ................ آن‌هاست. *(نوع نگرش و شناخت)* 2. اهداف دنیوی تا زمانی ارزش دارند که ................ برای هدف اصلی باشند. *(وسیله / مقدمه)* 3. مهم‌ترین ویژگی هدفی که پاسخگوی نیاز روح انسان باشد، ................ بودن آن است. *(پایان‌ناپذیر / جاودانه)* **۸. عبارات درست یا نادرست را مشخص کنید:** 1. برخورداری از ثروت و امکانات دنیوی، مانع قطعی رسیدن به قرب خداست. *(نادرست)* 2. انسان تنها موجودی در جهان است که خود باید هدفش را انتخاب کند. *(درست)* 3. انسان‌ها در اصلِ هدف‌داری مشترک‌اند، اما در تعیین هدف با هم تفاوت دارند. *(درست)* --- اگر تمایل داری سوالات تستی این درس را هم با هم بررسی کنیم یا سراغ درس دوم برویم، بگو تا ادامه دهیم!

فارسی‌دهم‌تمام‌نقش‌های‌دستوری‌ستایش

تحلیل کامل نقش‌های دستوری شعر **ستایش فارسی دهم** (شعر «به نام کردگار...» از عطار نیشابوری / الهی‌نامه) بیت‌به‌بیت و مصراع‌به‌مصراع به شرح زیر است: --- ### بیت ۱: > **به نام کردگار صانعِ پاک / که گوهر آفرید از تیره‌خاک** * **به:** حرف اضافه * **نام:** متمم اسم / متمم قیدی (کل «به نام کردگار...» متمم شبه‌جمله محذوف مثل «آغاز می‌کنم») * **کردگار:** مضاف‌الیه * **صانع:** صفت بیانی (صفتِ کردگار) * **پاک:** صفت بیانی دوم (برای کردگار یا صانع) * **که:** حرف ربط (پیوند وابسته) * **گوهر:** مفعول * **آفرید:** فعل متعدی (نهاد پیوسته: ضمیر پنهان «او» که به کردگار برمی‌گردد) * **از:** حرف اضافه * **تیره‌خاک:** * **تیره:** صفت پیشین * **خاک:** متمم و هسته گروه اسمی --- ### بیت ۲: > **فروغِ رویِ دل‌دانش‌نهاده / زبان را در ثنایش دم‌گشاده** *(در پایان هر دو مصراع فعل «است» به قرینه معنایی/معنوی محذوف است)* * **مصراع اول:** «فروغِ روی دل [را] دانش‌نهاده [است]» * **فروغ:** مفعول / یا هسته گروه نهادی * **روی:** مضاف‌الیه * **دل:** مضاف‌الیه دوم * **دانش:** مفعول یا صفت مرکب در نقش مسند («دانش‌نهاده» = صفت مفعولی در جایگاه مسند) * **است (محذوف):** فعل اسنادی * **مصراع دوم:** «زبان را در ثنایش دم‌گشاده [است]» * **زبان:** مفعول («را» نشانه مفعول) * **در:** حرف اضافه * **ثنا:** متمم * **ـَ ش (در ثنایش):** مضاف‌الیه * **دم‌گشاده:** مسند (یا صفت مفعولی در نقش حال/مسند) * **است (محذوف):** فعل اسنادی --- ### بیت ۳: > **به مهری دست‌ها برداشته‌اند / درِ امّید بر رخ وا هشته‌اند** * **مصراع اول:** * **به:** حرف اضافه * **مهری:** متمم * **دست‌ها:** مفعول * **برداشته‌اند:** فعل پیشوندی، سوم شخص جمع (نهاد: ضمیر پیوسته «ـَ ند» / مرجع نهاد: بندگان/موجودات) * **مصراع دوم:** * **درِ:** مفعول و هسته * **امّید:** مضاف‌الیه * **بر:** حرف اضافه * **رخ:** متمم * **وا:** پیشوند فعلی * **هشته‌اند:** فعل («وا هشته‌اند» با هم فعل پیشوندی به معنای باز گذاشته‌اند) --- ### بیت ۴: > **یکی را عقل و دین بخشد به اکرام / یکی را جهل و کین آرد به سرانجام** * **مصراع اول:** * **یکی:** متمم یا مفعول («را» به معنای حرف اضافه «به»؛ *به یکی عقل و دین بخشد*) * **عقل:** مفعول اول * **و:** حرف عطف * **دین:** معطوف به مفعول * **بخشد:** فعل مضارع اخباری (نهاد: او / خدا محذوف) * **به:** حرف اضافه * **اکرام:** متمم قیدی * **مصراع دوم:** * **یکی:** متمم («را» به معنی «به») * **جهل:** مفعول اول * **و:** حرف عطف * **کین:** معطوف به مفعول * **آرد:** فعل * **به:** حرف اضافه * **سرانجام:** متمم قیدی --- ### بیت ۵: > **به چشمِ لطف سوی بنده بیند / گناه بنده با رحمت قریند** * **مصراع اول:** * **به:** حرف اضافه * **چشمِ:** متمم * **لطف:** مضاف‌الیه * **سوی:** متمم قیدی / شبه‌حرف اضافه * **بنده:** مضاف‌الیه * **بیند:** فعل مضارع (نهاد: او [خدا]) * **مصراع دوم:** *(معنا: گناه بنده را با رحمت همنشین کند)* * **گناه:** مفعول * **بنده:** مضاف‌الیه * **با:** حرف اضافه * **رحمت:** متمم * **قریند:** فعل («قرین کند» / در اصل وجه وصفی یا صفت در جایگاه مسند/فعل مرکب) --- ### بیت ۶: > **اگر لغزید پایی در رهی چند / به دستِ لطف گیرد پای او بند** * **مصراع اول:** * **اگر:** حرف ربط (شرط) * **لغزید:** فعل لازم ماضی * **پایی:** نهاد («ی» نکره) * **در:** حرف اضافه * **رهی:** متمم * **چند:** صفت پسین (مبهم) برای ره * **مصراع دوم:** * **به:** حرف اضافه * **دستِ:** متمم * **لطف:** مضاف‌الیه * **گیرد:** فعل * **پایِ:** مفعول * **او:** مضاف‌الیه * **بند:** مسند یا قید (در حالتِ بسته شدن / یا مفعول دوم) --- ### بیت ۷: > **کریما، از کرم بر من ببخشای / به فضلِ خویشتن دستم فروگیر** * **مصراع اول:** * **کریم:** منادا * **الف (در کریما):** نشانه ندا * **از:** حرف اضافه * **کرم:** متمم * **بر:** حرف اضافه * **من:** متمم * **ببخشای:** فعل امر، دوم شخص مفرد (نهاد: تو محذوف) * **مصراع دوم:** * **به:** حرف اضافه * **فضلِ:** متمم * **خویشتن:** مضاف‌الیه * **دست:** مفعول * **ـَ م (در دستم):** مضاف‌الیه (دستِ من را) * **فروگیر:** فعل پیشوندی امر (نهاد: تو محذوف) --- **نکته تستی/امتحانی مهم:** * جهش ضمیر در مصراع آخر: **«دستم فروگیر»** در اصل یعنی **«دستِ مرا بگیر»**؛ پس «ـَ م» در اصل **مضاف‌الیه** برای «دست» است و کل عبارت «دستِ من» نقش **مفعول** دارد.

نه‌تو بیت هارو‌متقاوت‌گفتی

حق کاملاً با شماست؛ پوزش می‌خواهم! شعر ستایش فارسی دهم (مشترک همه رشته‌ها) مناجات مشهور **سعدی** از بوستان با مطلع **«به نام خدایی که جان آفرید»** است. در ادامه تمام نقش‌های دستوری ابیات دقیقاً بر اساس کتاب درسی آورده شده است: --- ### بیت ۱: > **به نام خدایی که جان آفرید / سخن‌گفتن اندر زبان آفرید** * **به:** حرف اضافه * **نام:** متمم (کل عبارت «به نام خدایی...» متمم قیدی برای فعل محذوف «آغاز می‌کنم») * **خدایی:** مضاف‌الیه («ی» نکره / نشانه موصول) * **که:** حرف ربط وابسته * **جان:** مفعول * **آفرید:** فعل گذشته ساده (نهاد پیوسته: او [خدا] محذوف) * **سخن‌گفتن:** مفعول * **اندر:** حرف اضافه * **زبان:** متمم * **آفرید:** فعل گذشته ساده (نهاد: او) --- ### بیت ۲: > **خداوند بخشندهٔ دستگیر / کریم خطا‌بخش پوزش‌پذیر** *(در این بیت همه القاب، بدل یا منادا با فعل محذوف هستند؛ ساختار اسمی/توصیفی دارد)* * **خداوند:** هسته / منادا (یا بدل از خدا در بیت قبل) * **بخشنده:** صفت بیانی (صفت فاعلی) * **دستگیر:** صفت بیانی دوم (مرکب) * **کریم:** صفت بیانی سوم * **خطا‌بخش:** صفت بیانی چهارم (مرکب) * **پوزش‌پذیر:** صفت بیانی پنجم (مرکب) --- ### بیت ۳: > **پرستار امرش همه چیز و کس / بنی‌آدم و مرغ و مور و مگس** *(در پایان مصراع اول فعل «هستند» به قرینه معنایی حذف شده است)* * **پرستار:** مسند (به معنی مطیع و فرمان‌بردار) * **امر:** مضاف‌الیه * **ـَ ش (در امرش):** مضاف‌الیه دوم (امرِ او) * **همه:** صفت مبهم (پیشین) * **چیز:** نهاد * **و:** حرف عطف * **کس:** معطوف به نهاد * **[هستند]:** فعل اسنادی (محذوف) * **بنی‌آدم:** بدل (از «همه چیز و کس») * **و:** حرف عطف * **مرغ / مور / مگس:** معطوف‌ها به بدل --- ### بیت ۴: > **یکی را به سر برنهد تاج بخت / یکی را فرود آرد از روی تخت** * **مصراع اول:** * **یکی:** متمم («را» در معنای «به»؛ به سرِ یکی) * **به:** حرف اضافه * **سر:** متمم * **برنهد:** فعل مضارع اخباری (پیشوندی) / (نهاد: او [خدا] محذوف) * **تاجِ:** مفعول * **بخت:** مضاف‌الیه * **مصراع دوم:** * **یکی:** مفعول («را» نشانه مفعول) * **فرود آرد:** فعل مضارع اخباری (پیشوندی) / (نهاد: او محذوف) * **از:** حرف اضافه * **رویِ:** متمم * **تخت:** مضاف‌الیه --- ### بیت ۵: > **گلستان کند آتشی بر خلیل / گروهی برآرد ز آتش به نیل** * **مصراع اول:** * **گلستان:** مسند * **کند:** فعل اسنادی (در معنی گردانیدن/تبدیل کردن) * **آتشی:** مفعول («ی» نکره) * **بر:** حرف اضافه * **خلیل:** متمم * **مصراع دوم:** * **گروهی:** مفعول * **برآرد:** فعل مضارع اخباری * **ز (از):** حرف اضافه * **آتش:** متمم * **به:** حرف اضافه * **نیل:** متمم --- ### بیت ۶: > **به درگاه لطف و بزرگیش بر / نهد هر کسی بندگی را به سر** * **مصراع اول:** * **به ... بر:** دو حرف اضافه مضاعف (برای یک متمم) * **درگاهِ:** متمم * **لطف:** مضاف‌الیه * **و:** حرف عطف * **بزرگی:** معطوف به مضاف‌الیه * **ـَ ش:** مضاف‌الیه برای بزرگی * **مصراع دوم:** * **نهد:** فعل مضارع اخباری * **هر:** صفت مبهم * **کسی:** نهاد * **بندگی:** مفعول * **را:** نشانه مفعول * **به:** حرف اضافه * **سر:** متمم --- ### بیت ۷: > **جهان، متفق بر الهیّتش / فرومانده از کنه ماهیّتش** *(در پایان مصراع‌ها فعل اسنادی «است» محذوف است)* * **جهان:** نهاد * **متفق:** مسند * **بر:** حرف اضافه * **الهیّت:** متمم * **ـَ ش:** مضاف‌الیه * **فرومانده:** مسند دوم (صفت فاعلی/مفعولی در جایگاه مسند) * **از:** حرف اضافه * **کُنه:** متمم * **ماهیّت:** مضاف‌الیه * **ـَ ش:** مضاف‌الیه دوم * **[است]:** فعل اسنادی محذوف --- ### بیت ۸: > **بشر ماورای جلالش نیافت / بصر، منتهای جمالش نیافت** * **مصراع اول:** * **بشر:** نهاد * **ماورا:** مفعول * **جلال:** مضاف‌الیه * **ـَ ش:** مضاف‌الیه دوم * **نیافت:** فعل متعدی منفی * **مصراع دوم:** * **بصر:** نهاد * **منتها:** مفعول * **جمال:** مضاف‌الیه * **ـَ ش:** مضاف‌الیه دوم * **نیافت:** فعل متعدی منفی --- ### بیت ۹: > **تأمّل در آیینه‌ٔ دل کنی / صفایی به تدریج حاصل کنی** * **مصراع اول:** * **تأمّل:** مفعول (یا به همراه کنی: فعل مرکب «تأمل کنی») * **در:** حرف اضافه * **آیینهٔ:** متمم * **دل:** مضاف‌الیه * **کنی:** فعل مضارع التزامی (نهاد: تو محذوف) * **مصراع دوم:** * **صفایی:** مفعول * **به تدریج:** گروه قیدی (قید کیفیت/حالت) * **حاصل کنی:** فعل مرکب (یا حاصل: مسند / کنی: فعل اسنادی) * **نهاد:** تو (پیوسته به فعل) --- ### بیت ۱۰: > **محال است اگر نیز شوریدهٔ / بیندازد از خواب بر دیدهٔ** * **مصراع اول:** * **محال:** مسند پیش‌انگیخته * **است:** فعل اسنادی * **اگر:** حرف ربط (شرط) * **نیز:** قید * **شوریدهٔ:** نهاد (شخصِ شوریده و شیفته) * *(کل جمله شرطیه در حکم نهاد مؤخر برای «محال است»)* * **مصراع دوم:** * **بیندازد:** فعل مضارع التزامی * **از خواب:** متمم قیدی * **بر:** حرف اضافه * **دیدهٔ:** متمم (بر چشم خود)

نه‌‌ستایش‌فارسی‌دهم‌انسانی‌‌امسش‌به‌نام‌کردگار‌است‌از عطار نیشابوری‌الهی‌نامه

کاملاً درست می‌فرمایید! متن دقیق شعر **ستایش کتاب علوم و فنون ادبی ۱ (پایه دهم انسانی)** شعر معروف عطار نیشابوری از **الهی‌نامه** است با مطلع: > **«به نام کردگار صانع پاک / که گوهر آفرید از تیره خاک»** در ادامه، تمام نقش‌های دستوری ابیات این شعر دقیقاً بیت‌به‌بیت و مصراع‌به‌مصراع تحلیل شده است: --- ### بیت ۱: > **به نام کردگار صانع پاک / که گوهر آفرید از تیره خاک** * **به:** حرف اضافه * **نام:** متمم (کل «به نام کردگار...» متمم قیدی برای فعل محذوف «آغاز می‌کنم») * **کردگار:** مضاف‌الیه * **صانع:** صفت بیانی اول (برای کردگار) * **پاک:** صفت بیانی دوم (برای کردگار یا صانع) * **که:** حرف ربط وابسته (پایه‌ساز) * **گوهر:** مفعول * **آفرید:** فعل متعدی ماضی (نهاد: ضمیر پنهان «او» به کردگار برمی‌گردد) * **از:** حرف اضافه * **تیره:** صفت پیشین * **خاک:** متمم اسم و هسته گروه اسمی --- ### بیت ۲: > **فلک را داد بر خاک برتری‌ها / زمین را داد با مه مهتری‌ها** * **مصراع اول:** *(به فلک برتری‌ها بخشید)* * **فلک:** متمم («را» به معنای «به») * **داد:** فعل (نهاد: او [خدا]) * **بر:** حرف اضافه * **خاک:** متمم * **برتری‌ها:** مفعول * **مصراع دوم:** * **زمین:** متمم («را» به معنای «به») * **داد:** فعل * **با:** حرف اضافه (به معنای «بر» یا همراهی) * **مه:** متمم (مخفف ماه) * **مهتری‌ها:** مفعول (به معنای بزرگی‌ها) --- ### بیت ۳: > **ز خاک تیره پیدا کرد گل را / به بوی گل صفا بخشید دل را** * **مصراع اول:** * **ز (از):** حرف اضافه * **خاک:** متمم * **تیره:** صفت بیانی * **پیدا کرد:** فعل مرکب (نهاد: او) * **گل:** مفعول * **را:** نشانه مفعول * **مصراع دوم:** * **به:** حرف اضافه * **بوی:** متمم * **گل:** مضاف‌الیه * **صفا:** مفعول * **بخشید:** فعل (نهاد: او) * **دل:** متمم («را» به معنای «به»؛ به دل صفا بخشید) --- ### بیت ۴: > **یکی را عقل و جان و هوش دادست / یکی را این همه بیهوش دادست** * **مصراع اول:** * **یکی:** متمم («را» به معنی «به») * **عقل:** مفعول اول * **و:** حرف عطف * **جان:** معطوف به مفعول * **و:** حرف عطف * **هوش:** معطوف به مفعول * **دادست (داده است):** فعل ماضی نقلی (نهاد: او) * **مصراع دوم:** * **یکی:** متمم («را» به معنی «به») * **این:** صفت اشاره * **همه:** بدل یا مفعول («این‌همه» در نقش گروه مفعولی) * **بیهوش:** قید حالت یا مسند (در حالت بیهوشی/بی‌خبری) * **دادست:** فعل ماضی نقلی --- ### بیت ۵: > **یکی را خلعت سلطان فرستاد / یکی را بی‌کله بر خوان فرستاد** * **مصراع اول:** * **یکی:** متمم («را» = «به» / به یکی فرستاد) * **خلعت:** مفعول * **سلطان:** مضاف‌الیه * **فرستاد:** فعل متعدی * **مصراع دوم:** * **یکی:** مفعول («را» نشانه مفعول) * **بی‌کله:** قید حالت (بدون کلاه/بی‌نصیب) * **بر:** حرف اضافه * **خوان:** متمم (سفره) * **فرستاد:** فعل متعدی --- ### بیت ۶: > **یکی را خاکسار و خوار دارد / یکی را محترم بسیار دارد** * **مصراع اول:** * **یکی:** مفعول * **را:** نشانه مفعول * **خاکسار:** مسند اول (فعل «دارد» در معنی اسنادی «نگه می‌دارد/می‌گرداند») * **و:** حرف عطف * **خوار:** مسند دوم (معطوف) * **دارد:** فعل * **مصراع دوم:** * **یکی:** مفعول * **را:** نشانه مفعول * **محترم:** مسند * **بسیار:** قید مقدار * **دارد:** فعل --- ### بیت ۷: > **کریما، از کرم بر من ببخشای / به فضل خویشتن دستم فروگیر** * **مصراع اول:** * **کریم:** منادا * **الف (در کریما):** نشانه ندا * **از:** حرف اضافه * **کرم:** متمم * **بر:** حرف اضافه * **من:** متمم * **ببخشای:** فعل امر (نهاد: تو محذوف) * **مصراع دوم:** * **به:** حرف اضافه * **فضل:** متمم * **خویشتن:** مضاف‌الیه * **دست:** مفعول * **ـَ م (در دستم):** مضاف‌الیه (جهش ضمیر: دستِ من را فروگیر) * **فروگیر:** فعل پیشوندی امر (نهاد: تو محذوف)