گفتگوی جدید

متن سخنرانی تفسیر سوره عنکبوت آیه 57 دکتر رفیعی

آیه ۵۷ سوره مبارکه عنکبوت می‌فرماید: > **«كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ المَوْتِ ثُمَّ إِلَيْنَا تُرْجَعُونَ»** > *(هر جانداری چشنده مرگ است، سپس به سوی ما بازگردانده می‌شوید.)* حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر ناصر رفیعی در جلسات تفسیری و سخنرانی‌های متعددی پیرامون این آیه شریفه و مفهوم مرگ و معاد صحبت کرده‌اند. محورها و خلاصه بیانات و سبک بیانی ایشان درباره این آیه به شرح زیر است: --- ### خلاصه‌ای از مباحث و نکات تفسیری دکتر رفیعی پیرامون آیه ۵۷ سوره عنکبوت #### ۱. سیاق آیه و علت آرامش‌بخشی آن دکتر رفیعی در مقدمه تفسیر این بخش از سوره عنکبوت اشاره می‌کنند که آیات پیشین درباره هجرت مؤمنان و سختی‌هایی است که مسلمانان در مکه به دلیل ایمانشان تحمل می‌کردند. خداوند در آیه ۵۶ می‌فرماید: *«يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ أَرْضِي وَاسِعَةٌ فَإِيَّايَ فَاعْبُدُونِ»* (زمین من وسیع است، پس هجرت کنید و مرا بپرستید). بلافاصله در آیه ۵۷ می‌فرماید نگران از دست دادن جان، خانه یا رزق نباشید؛ چرا که در هر صورت، **«کُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ»**؛ مرگ سرنوشت حتمی هر موجودی است، پس چه بهتر که این مرگ در مسیر بندگی و طاعت خداوند باشد نه در راه گناه و سازش با باطل. #### ۲. تعبیر دقیق «ذَائِقَةُ الْمَوْتِ» (چشیدن مرگ) ایشان روی کلمه «ذائقه» تأکید می‌کنند: - در لغت، چشیدن (ذوق) برای امری به کار می‌رود که انسان بر آن مسلط است؛ یعنی انسان طعم مرگ را می‌چشد، نه اینکه مرگ انسان را نابود کند. - مرگ نابودی و فناء نیست، بلکه یک «انتقال» و مرحله‌ای از حیات است. انسان مرگ را می‌چشد و از آن عبور می‌کند تا به سرای دیگر وارد شود. #### ۳. پیام امیدبخش و در عین حال هشداردهنده دکتر رفیعی این آیه را دارای دو وجه می‌دانند: - **وجه هشدار (بیدارباش):** هیچ پادشاه، ثروتمند یا انسان قدرتمندی از چنگال مرگ نمی‌گریزد. مرگ قانونی فراگیر و بدون استثناست. - **وجه امید و تسلی:** سختی‌های دنیا، ظلم ستمگران و رنج‌های مؤمنان همگی موقتی و پایان‌پذیرند؛ چرا که همه طعم مرگ را خواهند چشید و حسابرسی عادلانه پیش روی همه است. #### ۴. حقیقت بازگشت: «ثُمَّ إِلَيْنَا تُرْجَعُونَ» نکته مهم دیگری که ایشان بر آن تأکید دارند، فراز پایانی آیه است: - پس از مرگ، بازگشت به سوی خداوند است. رجوع به سوی مبدأ، به معنای رسیدگی به اعمال و روشن شدن حقایق است. - اگر انسان بداند پس از این انتقال، به محضر پروردگار رحیم بازمی‌گردد، تلاش می‌کند توشه‌ای شایسته (ایمان و عمل صالح) فراهم کند؛ همان‌طور که در آیه بعد (آیه ۵۸) می‌فرماید: *«وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَنُبَوِّئَنَّهُم مِّنَ الْجَنَّةِ غُرَفًا...»*. #### ۵. نتیجه‌گیری اخلاقی دکتر رفیعی در جمع‌بندی بیانات خود پیرامون این موضوع اغلب به این نکته اشاره می‌کنند که: > «یاد مرگ نباید موجب ناامیدی و گوشه‌گیری شود، بلکه باید انگیزه حرکت درست، انصاف در معاملات، ترک گناه و دلبسته نشدن به ظواهر فریبنده دنیا باشد.»