گفتگوی جدید

ترجمه این بیت از حضرت حافظ مرید پیر مغانم ز من مرنج ای شیخ چرا که وعده تو کردی او بجا آورد از آیات قرآن

این بیت مشهور از حضرت حافظ: > **«مریدِ پیرِ مغانم ز من مرنج ای شیخ** > **چرا که وعده تو کردیّ و او به جا آورد»** دارای یک تلمیح و تناظر قرآنی و عرفانی بسیار عمیق است. برای درک پشتوانه قرآنی این بیت، مفسران و حافظ‌پژوهان دو وجه و ارجاع تفسیری اصلی بیان کرده‌اند: --- ### ۱. ارجاع به داستان حضرت آدم و ماجرای عهد الهی یکی از تفسیرهای رایج این است که منظور از «شیخ» در این بیت، شیخ و پدر نخستین انسان‌ها (یعنی **حضرت آدم علیه‌السلام**) است که در بهشت عهد و پیمان بست، اما عهد خود را فراموش کرد: * **آیه مربوطه:** **«وَلَقَدْ عَهِدْنَا إِلَىٰ آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ وَلَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْمًا»** *(سوره طه، آیه ۱۱۵)* *«و پیش از این با آدم پیمان بستیم، ولی او فراموش کرد و در او عزم استواری نیافتیم.»* در مقابل، «پیر مغان» نماد انسان کامل، پیر طریقت، یا موحد حقیقی است که به عهد الهی الست وفا کرده و بار امانت و وفای به عهد را تمام و کمال به سرانجام رسانده است. --- ### ۲. ارجاع به تفاوت مدعیان و صادقان در وفای به عهد وجه دیگر ناظر بر آیات متعددی است که درباره پیمان‌شکنان و در مقابل، وفاکنندگان به عهد سخن می‌گوید: * **«مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ...»** *(سوره احزاب، آیه ۲۳)* *«از میان مؤمنان مردانی هستند که به آنچه با خدا عهد بسته بودند صادقانه وفا کردند...»* * **«وَبِعَهْدِ اللَّهِ أَوْفُوا...»** *(سوره انعام، آیه ۱۵۲)* و **«أَوْفُوا بِالْعُقُودِ»** *(سوره مائده، آیه ۱)*. در این نگاه، «شیخ» نماد زاهد ظاهربین و اهل وعظِ بی‌عمل است؛ کسی که وعده تقوا و بندگی می‌دهد اما در مرحله عمل بازمی‌ماند، در حالی که پیر مغان (سالک صادق و اهل باطن) حقیقت تسلیم و وفای به عهد را عملی می‌کند. --- ### خلاصه معنای عرفانی بیت بر اساس قرآن: حافظ خطاب به زاهد/شیخ می‌گوید: از این که دل در گرو پیر مغان نهاده‌ام خرده مگیر و نرنج؛ چرا که تو وعده طاعت، ترک گندم/دنیا و وفای به عهد ازل دادی اما از عهده آن برنیامدی، در حالی که او (پیر مغان / انسان به حقیقت رسیده) آن پیمان و وعده را به طور کامل به جا آورد.

ممنون

خواهش می‌کنم! اگر در مورد سایر ابیات، مفاهیم ادبی یا هر موضوع دیگری سوالی داشتید، با کمال میل در خدمتم.