گفتگوی جدید

فعل وفاعل و مفعول حکایت محبت صفحه 13 فارسی ششم

حکایت «محبت» در صفحه ۱۳ کتاب فارسی پایه ششم به این شرح است: > «یکی از صاحبدلان، زورآزمایی را دید سنگ‌دلی در دست گرفته و می‌کوشد تا آن را بشکند. گفت: این مرد اگر در دل نرمی داشتی، هرگز بر این سنگِ سخت دست نیافتی و دلِ او را نشکستی.» در ادامه، فعل، فاعل و مفعول جمله‌های این حکایت به تفکیک بررسی شده‌اند: --- ### جمله اول: > **«یکی از صاحبدلان، زورآزمایی را دید...»** * **فعل:** دید (ماضی ساده) * **فاعل:** یکی از صاحبدلان (نهاد) * **مفعول:** زورآزمایی («را» نشانه مفعول است) --- ### جمله دوم: > **«...سنگ‌دلی در دست گرفته...»** *(کوتاه‌شده‌ی «گرفته بود»)* * **فعل:** [گرفته بود] (ماضی بعید نقلی / صفت مفعولی در ساختار جمله‌واره) * **فاعل:** [او] (که به همان زورآزما برمی‌گردد و در جمله پنهان است) * **مفعول:** سنگ‌دلی (یک تکه سنگ سخت) --- ### جمله سوم: > **«...و می‌کوشد تا آن را بشکند.»** * **بخش اول («می‌کوشد»):** * **فعل:** می‌کوشد (مضارع اخباری) * **فاعل:** [او] (نهاد پیوسته یا ضمیر مستتر که به زورآزما برمی‌گردد) * **مفعول:** ندارد (فعل لازم/ناگذر است). * **بخش دوم («تا آن را بشکند»):** * **فعل:** بشکند (مضارع التزامی) * **فاعل:** [او] (ضمير مستتر) * **مفعول:** آن («را» نشانه مفعول است که به سنگ برمی‌گردد) --- ### جمله چهارم: > **«گفت:...»** * **فعل:** گفت (ماضی ساده) * **فاعل:** [او] (ضمیر مستتر که به «یکی از صاحبدلان» برمی‌گردد) * **مفعول:** کل سخنی که بعد از آن بیان می‌کند (جمله نقل‌قول). --- ### جمله پنجم: > **«این مرد اگر در دل نرمی داشتی...»** *(داشتی = می‌داشت / داشت)* * **فعل:** داشتی (فعل ماضی استمراری به شیوه کهن) * **فاعل:** این مرد * **مفعول:** نرمی (مهربانی و لطافت) --- ### جمله ششم: > **«...هرگز بر این سنگِ سخت دست نیافتی...»** *(دست نیافتی = چیره و پیروز نمی‌شد)* * **فعل:** دست نیافتی (دست یافتن: فعل مرکب لازم) * **فاعل:** [او] (ضمیر مستتر که به «این مرد» بازمی‌گردد) * **مفعول:** ندارد (فعل با حرف اضافه «بر» آمده است و متمم‌پذیر است: «بر این سنگ سخت» متمم است). --- ### جمله هفتم: > **«...و دلِ او را نشکستی.»** * **فعل:** نشکستی (ماضی استمراری/شرطی کهن به معنی «نمی‌شکست») * **فاعل:** [او] (ضمیر مستتر) * **مفعول:** دلِ او («را» نشانه مفعول است)