گفتگوی جدید

فعل و فاعل و مفعول حکایت محبت فارسی ششم

متن حکایت **«محبت»** در کتاب فارسی پایه ششم به این صورت است: > «یکی را شنیدم از پیران مربی که مریدی را می‌گفت: ای پسر، چندان که تعلق خاطر آدمی به روزی است، اگر به روزی‌ده بودی، به مقام فرشتگان درگذشتی.» در ادامه، نقش‌های دستوری (فعل، فاعل و مفعول) این حکایت را جمله به جمله بررسی می‌کنیم: --- ### جمله اول: «یکی را شنیدم از پیران مربی» * **فعل:** شنیدم * **فاعل:** ضمیر پیوسته **«ـَم»** در «شنیدم» (من) * **مفعول:** **یکی** («را» نشانه مفعول است؛ یعنی: یکی از پیران مربی را شنیدم/دیدم) --- ### جمله دوم: «که مریدی را می‌گفت» * **فعل:** می‌گفت * **فاعل:** ضمیر مستتر **«او»** (که به همان «یکی از پیران» برمی‌گردد) * **مفعول:** ندارد («مریدی را» در اینجا در معنی «به مریدی» است و **متمم** است، نه مفعول). *(نکته: در نگاه برخی تحلیل‌های دستوری، کل نقل‌قول بعدی می‌تواند مفعولِ «می‌گفت» باشد).* --- ### جمله سوم: «ای پسر» * شبه‌جمله (منادا و حرف ندا) است و فاعل و مفعول ندارد. --- ### جمله چهارم: «چندان که تعلق خاطر آدمی به روزی است» * **فعل:** است (فعل اسنادی) * **نهاد (در حکم فاعل در جملات اسنادی):** **تعلق خاطرِ آدمی** * **مفعول:** جملات اسنادی مفعول ندارند (مسند دارند که در اینجا مفهوم عبارت است). --- ### جمله پنجم: «اگر به روزی‌ده بودی» *(معنی: اگر این تعلق خاطر به روزی‌دهنده می‌بود)* * **فعل:** بودی (فعل اسنادی به معنی «می‌بود») * **نهاد:** ضمیر مستتر **«آن»** (تعلق خاطر) * **مفعول:** ندارد (فعل اسنادی است). --- ### جمله ششم: «به مقام فرشتگان درگذشتی» *(معنی: به مرتبه فرشتگان می‌رسیدی / بالاتر می‌رفتی)* * **فعل:** درگذشتی (فعل پیشوندی، به معنی گذر می‌کردی / بالاتر می‌رفتی) * **فاعل:** ضمیر پیوسته **«ـی»** در «درگذشتی» (تو) * **مفعول:** ندارد (فعل ناگذر/لازم است؛ «به مقام فرشتگان» متمم است). --- ### خلاصه کلی: * **فاعل‌ها:** 1. «ـَم» در شنیدم 2. «او» (پیر) در می‌گفت 3. «تعلق خاطر آدمی» (نهاد) در است 4. «آن» (نهاد) در بودی 5. «ـی» (تو) در درگذشتی * **مفعول‌ها:** * تنها مفعول صریح و روشن این متن، واژه **«یکی»** در ابتدای حکایت است.